قرآن (41): ده دستور مهم اخلاقى در مقابله با مخالفان
اُدْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ... _ وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُواْ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ... _ وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ... _ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَواْ...
(اى پیامبر مردم را) با حكمت و پند نیكو، به راه پروردگارت بخوان... _ و اگر عقوبت مى كنید چنان عقوبت كنید كه شما را مجازات كردند _ (و اى پیامبر) صبر پیشه كن و صبر تو جز (به یارى و توفیق) خداوند نیست... _ زیرا خداوند با كسانى است كه تقوى پیشه كردند... (آیات 125 تا 128 نحل)
در آیات 125 تا 128 سوره ی نحل، یک سلسله دستورات مهم اخلاقی از نظر برخورد منطقی و طرز بحث، چگونگی کیفر و عفو نحوه ی ایستادگی در برابر توطئه ها و مانند آن بیان شده است که كه
مى توان آن را اصول تاكتیكى و روش اسلامى مبارزه با مخالفان نامگذارى كرد
و به صورت قانون كلى در هر زمان و در همه جا از آن استفاده كرد:
1- دعوت به سوى خداوند از راه حكمت (منطق و استدلال صحیح)؛ «أدع إلى سبیل ربّك بالحكمة».
2- دعوت به سوى خداوند از راه موعظه ى نیكو؛ «و الموعظة الحسنة».
3- مناظره و بحث كردن با مخالفان به طریقى نیكو؛ «وَجادِلْهُم بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ».
4- اگر این سه روش مؤثر واقع نشد و كار از این فراتر رفت و درگیرى حاصل شد،
آن ها دست به تعدّى و تجاوز زدند، دستور مقابله به مثل مى دهد، نه بیش تر؛
«و ان عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به».
5- ولى اگر شكیبایى پیشه كنید و عفو و گذشت داشته باشید، این كار براى شكیبایان بهتر است؛ «وَ لَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِّلصَّبِرِينَ».
6- این عفو و گذشت و صبر و شكیبایى در صورتى اثر قطعى مى گذارد كه بدون هیچ
چشم داشتى انجام پذیرد؛ یعنى قربة الى اللّه باشد؛ «و اصبر و ما صبرك الاّ
باللّه».
7- هر گاه تمام این زحمات در زمینه ى تبلیغ و دعوت بسوى
خدا تأثیر نكرد، باز نباید مأیوس شد و یا بى تابى و جزع كرد، بلكه باید با
حوصله و خونسردى همچنان به تبلیغ ادامه داد. از این رو، در هفتمین دستور
مى گوید: بر آن ها اندوهگین مباش؛ «وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ».
8- با تمام این
اوصاف، باز ممكن است دشمن لجوج، دست از توطئه برندارد و به طرح نقشه هاى
خطرناک بپردازد، از این رو، دستور مى دهد از توطئه هاى آن ها نگران مباش و
محدود نشو؛ «وَلَا تَكُ فِى ضَيْقٍ مِّمَّا يَمْكُرُونَ».
در پایان به نهمین و دهمین دستور اشاره كرده و مى گوید:
9- خدا با كسانى است كه تقوا پیشه مى كنند؛ «إنّ الله مع الّذین اتّقوا»؛
تقوا در همه ى ابعاد و در مفهوم وسیعش، از جمله تقوا در برابر مخالفان؛
یعنى حتى در برابر دشمن باید اصول اخلاق اسلامى را رعایت كرد. با اسیران
معامله ى اسلامى كرد، با منحرفان رعایت انصاف و ادب كرد، از دروغ و تهمت
پرهیز كرد و... .
10- خداوند با كسانى است كه نیكوكارند؛ «وَّالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ». احسان و نیكى اگر به موقع و در جاى خود انجام گیرد، یكى
از بهترین روش هاى مبارزه است و تاریخ اسلام پر است از مظاهر این برنامه.
رفتارى كه پیامبر بعد از فتح مكه با مشركان مكه كرد، معامله اى كه
پیامبر صلى الله علیه و آله با وحشى، قاتل حمزه كرد و او را بخشید و قصاص
نكرد. چنان كه در بعضى از روایات مى خوانیم كه این آیات در جنگ احد نازل
شده است.