عفو: اولین گام «عفو» است كه معناى آن گذشت و صرف نظر كردن از انتقام و تلافى است. كسى كه عفو مى‏ كند، ظاهراً صرف نظر كرده است، اما معلوم نیست كدورت و رنجش قلبى‏ اش بصورت اخم و ترشرویى در چهره‏ اش ظاهر نشود.

صَفح: «صفح» گام تكامل یافته‏ تر عفو است كه آثار رنجش را از صفحه‏ ى صورت و دل پاک مى‏ كند.

غفران: از این كامل‏ تر مرحله‏ اى است كه بجاى تلافى و انتقام به كسى كه به ما ستم كرده، احسان و انفاق كنیم كه این گام را «غفران» مى ‏نامند و دست یازیدن بدان بسیار سخت است.

رحمت: گام دیگر به عالى‏ ترین مرحله‏ ى انسانیت و اخلاق مانده و آن هم «رحمت» است. رحمت یعنى دلسوزى و كمک و مساعدت به محتاج. در این مرحله به كسى كه به ما بدى كرده، خوبى مى‏ كنیم، بلكه به حال وى دلسوزى مى‏ كنیم كه چرا مكارم اخلاق محروم شده و مرتكب اعمال ناشایست شده است؛ مانند مالک اشتر که به مسجد رفت و برای شخصی که به او بی ادبی کرد دعا نمود.

 در این زمینه به آیات زیر توجه كنید:

- در رابطه با همسر و فرزندان؛ «وَإِن تَعفُوا وَتَصفَحُوا وَتَغفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيم» و اگر (آزار و خطایشان را) عفو كنید و چشم بپوشید و درگذرید، پس (بدانید كه) خداوند آمرزنده مهربان است. (تغابن 14)

- دعا به درگاه خدا؛ «وَاعفُ عَنَّا وَاغفِر لَنا وَارحَمنا» و از ما درگذر و ما را بیامرز و در رحمت خود قرارده (بقره 286)

- وظیفه‏ ى توانگران در برابر تهى ‏دستان؛ «وَلْيَعْفُواْ وَلْيَصْفَحُواْ أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ » بلكه باید عفو و گذشت نمایند و از آنان درگذرند. آیا دوست ندارید كه خداوند شما را ببخشد؟ و خداوند آمرزنده و مهربان است. (نور 22)

- وظیفه‏ ى پیامبر در برابر اهل كتاب؛ «فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ‏» پس، از آنان درگذر و از لغزش‏ هایشان چشم بپوش؛ همانا خداوند نیكوكاران را دوست مى ‏دارد. (مائده 13)